Mới đây, anh bạn tôi (trưởng phòng hành chính của một cơ quan nhà nước) gặp tôi ở quán cà phê với vẻ mặt bần thần. Anh nhờ người quen mua được mấy nghìn cổ phiếu của một công ty trong ngành xây dựng với giá 130.000. Theo mấy người bạn tư vấn thì cổ phiếu của công ty này khi mang ra đấu giá có thể lên đến 180.000 đồng đến 200.000 đồng, thậm chí có thể hơn.

Mới đây có thông tin cho biết UBCK Nhà nước đã thông qua quy định giá chào sàn không được vượt quá 20% giá dự kiến. Thế mà theo anh biết, công ty có thể cho phát hành lần đầu dưới hình thức đấu giá với mức giá 60.000 đ/cp. Như thế nếu không ai được đặt giá vượt quá 20% giá khởi điểm này thì mỗi cổ phiếu anh cầm sẽ có giá không vượt quá 72.000đ/cp. Như vậy thì lỗ nặng quá, nên anh vội vã định nhờ người bán tống bán tháo với giá 100.000 đồng cũng được để gỡ gạc lại.

Nghe vậy tôi phì cười và lại phải giải thích cặn kẽ với anh rằng cái giá chào sàn trong quy định này cũng không phải là giá đấu giá. Nó là cái giá cho ngày lên sàn đầu tiên của cổ phiếu chứ không phải là giá khởi điểm và kết quả đấu giá IPO cả.

Vì theo quy định, giá giao dịch cổ phiếu chỉ được dao động trong khoảng +/-5% (sàn giao dịch TPHCM) so với giá tham chiếu của ngày giao dịch trước. Nhưng vì là ngày đầu tiên lên sàn nên sẽ không thể có giá tham chiếu của ngày hôm trước. UBCK Nhà nước muốn giảm rủi ro cho nhà đầu tư, đề phòng nhà đầu tư lên sàn phải mua cổ phiếu với giá trên trời trong ngày đầu tiên nên mới ra cái quy định này.

Thế mới biết anh bạn tôi và nhiều nhà đầu tư khác hoàn toàn mù tịt, không hề có khái niệm về sự phân biệt giữa các loại giá, các trình tự phát hành cổ phiếu, mà cũng chẳng biết IPO là gì. Công ty mà anh đang cầm cổ phiếu đó, sẽ mang cổ phiếu của họ ra phát hành ra công chúng lần đầu, vẫn gọi là IPO, với hình thức đấu giá. Và 60.000đ/cp chỉ là mức giá khởi điểm để mọi người bắt đầu trả giá cao lên, theo nguyên tắc ai trả cao hơn sẽ được mua.

Còn cái quy định giới hạn mức dao động 20% kia nếu có áp dụng, thì cũng chỉ áp dụng sau khi đã đấu giá xong xuôi. Nghĩa là khi đấu giá IPO xong xuôi rồi, một thời gian sau đó doanh nghiệp sẽ niêm yết cổ phiếu lên sàn, và cái giá trong ngày niêm yết đầu tiên đó gọi là giá chào sàn. Giá đó sẽ không được vượt quá 20% mức giá mà doanh nghiệp niêm yết và tổ chức tư vấn niêm yết (nếu có) dự kiến và đề xuất, chứ cũng không phải là so với mức giá đấu giá IPO. Và cái quy định làm anh bạn tôi lo lắng đó đến lúc này có lẽ mới có cơ hội được áp dụng.

Qua chuyện của anh bạn tôi, lại nhớ lại những tin đồn kiểu như một bà giám đốc ôm cả mấy trăm tỉ của công ty nọ bỏ trốn làm khối người đang giữ cổ phiếu đã vội chấp nhận lỗ bán tống bán tháo, một việc mà nếu chịu khó tìm hiểu về nguyên tắc kế toán người ta sẽ biết là không bao giờ có chuyện đó xảy ra. Hay ngược lại là đổ xô đi mua cổ phiếu chưa lên sàn của một công ty chỉ vì những tin rỉ tai về việc công ty này được cấp một dự án to lắm mà chẳng cần biết đó là dự án nào.

Chưa cần đến những kiến thức phân tích cao siêu, nhưng khi bước chân vào thị trường chứng khoán, có lẽ người chơi chứng khoán cũng cần trang bị cho mình những hiểu biết tối thiểu về những quy định của thị trường, tránh bị mất tiền vì những lý do trời ơi, để đến khi tiền đã mất rồi thì chẳng biết trách ai ngoài sự ngờ nghệch của bản thân.

P.V